Sáng ngày 18/10/2026, tại chùa Tam Chúc (tỉnh Ninh Bình), Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 45 năm thành lập Ban (1981 – 2026); nhằm nhìn lại hành trình kế thừa, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa Phật giáo Việt Nam, đồng thời định hướng những bước phát triển mới trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số.
Quang lâm chứng minh và tham dự lễ kỷ niệm có Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn – Phó Pháp chủ HĐCM, Chủ tịch HĐTS GHPGVN; Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Pháp, Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Nhiễu – đồng UVTT HĐCM, Phó Chủ tịch thường trực HĐTS GHPGVN; Trưởng lão Hòa thượng Thích Quang Nhuận – Thành viên HĐCM, Chứng minh Ban Văn hóa TW GHPGVN; chư Tôn đức Phó chủ tịch HĐTS: Hòa thượng Thích Gia Quang, Hòa thượng Thích Quảng Hà; Thượng tọa Thích Thanh Tuấn – Phó Tổng thư ký, Chánh Văn phòng TW GHPGVN; Hòa thượng Thích Thọ Lạc – UVTT HĐTS, Trưởng Ban Văn hóa TW GHPGVN, Trưởng Ban tổ chức; chư Tôn đức Phó trưởng Ban thường trực Ban Văn hóa TW GHPGVN: Hòa thượng Thích Hải Ấn, Hòa thượng Thích Bửu Chánh, Thượng tọa Thích Minh Hiền; cùng chư tôn đức thành viên HĐTS, chư tôn đức Tăng Ni đại diện các Ban, Viện Trung ương GHPGVN, Ban Trị sự GHPGVN các tỉnh, thành phố, các hệ phái, sơn môn và các cơ sở Phật giáo.
Về phía chính quyền có sự hiện diện của ông Nguyễn Văn Thanh – Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Trưởng ban Dân tộc và Tôn giáo, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; bà Trần Thị Minh Nga – Phó Trưởng ban Tôn giáo Chính phủ; cùng đại diện các cơ quan, ban ngành Trung ương và địa phương.
Phát biểu khai mạc, nhìn lại chặng đường gần nửa thế kỷ đồng hành cùng dân tộc, Hòa thượng Thích Hải Ấn nhấn mạnh sự ra đời của Ban Văn hóa Trung ương ngay từ Đại hội đại biểu Thống nhất Phật giáo Việt Nam năm 1981 đã khẳng định tầm nhìn sâu sắc của chư Tôn đức tiền bối trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Phật giáo phong phú từ kiến trúc, mỹ thuật đến đạo đức, lối sống. Qua 3 giai đoạn phát triển nối tiếp gắn liền với tâm huyết của chư vị lãnh đạo tiền nhiệm, Ban đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật, tiêu biểu là việc triển khai 4 đề án cốt lõi về pháp phục, ngôn ngữ, kiến trúc, di sản Phật giáo theo tinh thần “thống nhất trong đa dạng”, cũng như đóng góp quan trọng vào thành công của các kỳ Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc.
Trước bước ngoặt của kỷ nguyên số với nhiều cơ hội lẫn thách thức như nguy cơ mai một di sản hay thương mại hóa tâm linh, Hòa thượng Thích Hải Ấn khẳng định chương trình kỷ niệm 45 năm là dịp “ôn cố tri tân”, tiếp nối kết quả từ Hội thảo khoa học với gần 60 tham luận vừa diễn ra để hoạch định chương trình hành động mới, quyết tâm lan tỏa các giá trị triết lý, đạo đức Phật giáo và góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Tại buổi lễ, quý đại biểu đã theo dõi phóng sự tài liệu“Hành trình 45 năm kiến tạo và lan tỏa giá trị văn hóa Phật giáo Việt Nam”. Sự trưởng thành ấy được phản ánh rõ nét trong khuôn khổ thể chế: từ Nội quy 10 điều ở nhiệm kỳ VII đến Quy chế 33 điều ở nhiệm kỳ IX; từ chỗ chưa có phân ban, Ban đã hình thành 5 phân ban ở nhiệm kỳ VIII và 10 phân ban với 100 thành viên ở nhiệm kỳ IX. Bốn đề án pháp phục, kiến trúc, ngôn ngữ, di sản cũng được Ban chú trọng triển khai, lan tỏa đến chư Tăng Ni, các tự viện trên cả nước. Chư Tôn đức Ban Văn hóa Trung ương cũng xác định an sinh xã hội không tách rời công tác văn hóa; chỉ riêng trong nhiệm kỳ IX, tổng giá trị từ thiện nhân đạo đạt hơn 70 tỷ đồng. Chủ đề của nhiệm kỳ X (2026 – 2031) hướng tới là “Kiến tạo Hệ sinh thái Văn hóa Phật giáo Việt Nam”. Tầm nhìn đến năm 2050, văn hóa Phật giáo Việt Nam trở thành một biểu tượng tiêu biểu của sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam – nhịp cầu nối truyền thống với hiện đại, dân tộc với nhân loại.
Để ghi nhận những thành tích xuất sắc trong công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy các giá trị di sản văn hóa, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và phát triển bền vững GHPGVN nhân kỷ niệm 45 năm thành lập Ban Văn hóa TW; TW GHPGVN trao bằng tuyên dương công đức cho 4 tập thể và 32 cá nhân; đồng thời, trao cho 6 tập thể và 54 cá nhân nhân dịp tổng kết nhiệm kỳ 2022 – 2026 của Ban.
Ban lời đạo từ, Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn đã tri ân, tán thán và biểu dương những thành tựu nổi bật của Ban Văn hóa Trung ương qua 45 năm hình thành và phát triển (1981 – 2026), gắn liền với sự cống hiến của các vị trưởng ban qua ba giai đoạn lịch sử: cố Cư sĩ Võ Đình Cường, cố Hòa thượng Thích Trung Hậu và đương nhiệm là Hòa thượng Thích Thọ Lạc tiếp nối, nâng tầm hoạt động văn hóa Phật giáo một cách quy mô, đồng bộ và chuyên nghiệp.
Trưởng lão Hoà thượng nhấn mạnh, Ban Văn hóa Trung ương đã hoàn thành xuất sắc 5 nhiệm vụ trọng tâm do Giáo hội giao phó từ Đại hội I; nổi bật là việc bảo tồn, phát huy văn hóa vật thể, phi vật thể và gắn kết chặt chẽ với các ban, viện Trung ương. Đặc biệt, trong hơn 10 năm qua, dấu ấn đột phá của Ban được thể hiện rõ nét qua việc triển khai 4 đề án văn hóa lớn: 2 đề án Pháp phục và Ngôn ngữ đã đi vào thực tế, tạo sự thống nhất trong đa dạng tại gần 19.000 cơ sở tự viện và hơn 54.000 Tăng Ni; 2 đề án về Kiến trúc và Bảo tồn di sản đã bước đầu hoàn thiện khung định hình sau nhiều đợt khảo sát, điền dã và hội thảo khoa học.
Trưởng lão Hòa thượng đề nghị Ban Văn hóa Trung ương sớm hoàn thiện quy chuẩn kiến trúc và biểu tượng Phật giáo để Giáo hội ban hành, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số vào bảo tồn di sản. Thay mặt Ban Thường trực Hội đồng Trị sự, Trưởng lão Hòa thượng khẳng định Trung ương Giáo hội sẽ luôn tạo mọi điều kiện thuận lợi, tiếp nhận và chuẩn y các đề án để văn hóa Phật giáo tiếp tục lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội và hội nhập quốc tế.
Phát biểu bế mạc chương trình, Hòa thượng Thích Thọ Lạc khẳng định sự thành công trọn vẹn của buổi lễ và nhấn mạnh sự tiếp thu nghiêm túc đối với đạo từ chỉ đạo của Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Nhơn. Từ thực tiễn chặng đường 45 năm qua cùng kết quả Hội thảo khoa học trước đó, Hòa thượng đã đúc kết 4 bài học kinh nghiệm cốt lõi: văn hóa là phương tiện thiện xảo nối liền đạo và đời; sự nghiệp văn hóa là sự kế thừa bền bỉ qua nhiều thế hệ; nguyên tắc “thống nhất trong đa dạng” luôn là kim chỉ nam; và sự phối hợp chặt chẽ giữa Giáo hội với các cơ quan Nhà nước, giới khoa học cùng văn nghệ sĩ là nguồn lực bảo đảm sự thành công.
Hướng về chặng đường phía trước, Ban Văn hóa Trung ương đề ra 5 nhiệm vụ trọng tâm bao gồm: hoàn thiện và hướng dẫn thực hiện thống nhất các chuẩn mực văn hóa; đẩy mạnh kiểm kê, bảo tồn di sản vật thể và phi vật thể; chủ động chuyển đổi số và số hóa cơ sở dữ liệu văn hóa Phật giáo; phát triển văn học nghệ thuật chuyên nghiệp; cùng việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và mở rộng giao lưu đối ngoại quốc tế; qua đó tiếp tục phát huy truyền thống “hộ quốc an dân” và đồng hành cùng dân tộc.
Thực hiện: Thanh Hòa, Ban TT Chùa Tam Chúc, Ban TT Văn hóa Phật giáo
