Sáng ngày 01/4/2026 (nhằm ngày 14/2 năm Bính Ngọ), chùa Liên Phái, phường Bạch Mai, TP. Hà Nội long trọng tổ chức lễ giỗ Tổ khai sáng và kỷ niệm 300 năm chùa Liên Phái (1726–2026).
Buổi lễ nhằm tỏ lòng thành kính tưởng niệm Đức Thánh Tổ Như Trừng Lân Giác – người có công khai sáng chùa Liên Phái và Thiền phái Liên Hoa thế kỷ XVIII; tri ân chư vị Tổ sư kế thế trụ trì; đồng thời ôn lại truyền thống lịch sử, giá trị văn hóa tâm linh của Tổ đình, tiếp nối chí nguyện hoằng pháp lợi sinh trong thời đại mới.
Tham dự chương trình có: Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Nhiễu – Ủy viên Thường trực HĐCM, Phó Chủ tịch Thường trực HĐTS GHPGVN; Hòa thượng Thích Gia Quang – Phó Chủ tịch HĐTS, Trưởng ban TTTT TƯ GHPGVN; Hòa thượng Thích Quảng Tùng – Phó Chủ tịch HĐTS GHPGVN, Trưởng Ban Từ thiện TƯ; Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm – Phó Chủ tịch HĐTS, Trưởng Ban Hoằng pháp TƯ, Trưởng BTS GHPGVN TP. Hà Nội; Thượng tọa Thích Đức Thiện – Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký HĐTS GHPGVN; Hòa thượng Thích Thanh Chính – Ủy viên Thường trực HĐTS, Phó Trưởng ban Thường trực BTS GHPGVN TP. Hà Nội; Ni trưởng Thích Đàm Nghiêm – Chứng minh Ban Ni giới TƯ GHPGVN, cùng chư Tôn đức HĐTS, BTS GHPGVN TP. Hà Nội, các tỉnh Tuyên Quang, Hà Giang và chư Tôn đức trụ trì các tự viện.
Về phía chính quyền có: bà Trịnh Thị Thủy – Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; ông Vũ Hoài Bắc – Trưởng Ban Tôn giáo Chính phủ; ông Lê Minh Khánh – Phó Vụ trưởng Vụ Dân tộc – Tôn giáo, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, cùng đại diện lãnh đạo các cơ quan ban ngành Trung ương và địa phương.
Tại buổi lễ, Hòa thượng Thích Gia Quang đã tuyên đọc lời tưởng niệm tri ân Thánh Tổ Như Trừng Lân Giác – bậc khai sơn Liên Tông, Sơ Tổ Liên Phái, một danh tăng kiệt xuất của Phật giáo Việt Nam thời Hậu Lê.
Tổ sư Như Trừng Lân Giác là một trong những bậc long tượng– người đã hội tụ đầy đủ căn lành, trí tuệ và đại nguyện, để từ đó khai mở một dòng thiền mang đậm bản sắc Việt Nam, vừa thâm nhập thiền quán, vừa dung thông hành trì, vừa gắn bó mật thiết với đời sống xã hội.
Ngài Xuất thân từ tầng lớp quý tộc thời Hậu Lê (Phò mã, Quận công), tinh thông Nho học và lễ nghĩa. Giữa chốn vinh hoa, Ngài sớm nhận ra tính chất mong manh của công danh phú quý. Năm 1726, Ngài xả bỏ mọi địa vị thế tục để xuất gia, lấy giải thoát làm lý tưởng tối hậu. Ngài Tu học tại Yên Tử, kế thừa dòng thiền Trúc Lâm và liễu ngộ tự tâm. Trở về Thăng Long, Ngài trụ trì chùa Liên Hoa (nay là Tổ đình Liên Phái), chính thức khai sáng dòng thiền Liên Tông – Liên Phái mang đậm bản sắc Việt Nam. Ngài đã dung hợp giữa thiền học nội chứng và hành nguyện Bồ-tát; kết hợp nhuần nhuyễn giữa xuất thế và nhập thế.
Ngài đã Kiến lập và trùng tu nhiều danh lam (Liên Phái, Hộ Quốc, Hàm Long…), biến nơi đây thành trung tâm đào tạo Tăng tài và in ấn kinh sách. ngài đã Biên soạn nhiều tác phẩm giá trị bằng ngôn ngữ dân tộc (Ngũ giới quốc âm, Uy nghi quốc âm…), giúp Phật pháp thấm sâu vào đời sống quần chúng.
Tinh thần cốt lõi trong toàn bộ sự nghiệp của Tổ sư được kết tinh nơi Thập đại nguyện Cứu sinh vương Bồ-tát – một hệ thống tư tưởng mang đậm dấu ấn Đại thừa, thể hiện rõ lý tưởng: Thượng cầu Phật đạo – Hạ hóa chúng sinh.
Ngài thị tịch năm 1733 trong tư thế kiết già chánh niệm. Dù trụ thế ngắn ngủi (37 năm), nhưng đạo nghiệp của Ngài là nền tảng vững chắc cho Liên Phái suốt hơn 300 năm qua.
Di sản của Tổ sư không chỉ là niềm tự hào của hàng hậu học mà còn là sứ mệnh chung của Phật giáo Việt Nam trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và tinh thần nhập thế lợi đạo, ích đời.
Theo Thiền phả, chùa Liên Phái hay chùa Liên Tông (hay còn gọi là chùa Liên Hoa) toạ lạc trên khu đất và ao sáu mẫu hai sào (khoảng 22.000 m2) ở Phường Bạch Mai – huyện Thọ Xương – Kinh đô Thăng Long. Nay là Ngõ Liên Phái, phố Bạch Mai – Quận Hai Bà Trưng – Thủ đô Hà Nội) là Tổ đình của Thiên Phái Liên Tông. P. Bạch Mai.
Chùa Liên Phái (tọa lạc tại ngõ Liên Phái, phố Bạch Mai, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội) nguyên là tư dinh của Công tử Trịnh Thập (1696 – 1733), con trai Phổ Quang Vương Trịnh Bính. Ngài vốn có căn lành sâu dày, tương truyền khi sinh ra trên trán đã có ấn hình tê giác.
Bước ngoặt lớn xảy ra khi Ngài cho đào hồ sau dinh thự và phát hiện một bông sen vàng. Coi đây là điềm báo xuất gia, Ngài đã quyết định “cải gia vi tự” (biến nhà thành chùa), đặt tên là chùa Liên Hoa và dấn thân vào con đường tu hành với pháp hiệu Như Trừng Lân Giác.
Năm 1726, sau khi thụ giáo với Hòa thượng Chân Nguyên Chính Giác tại Yên Tử, Thiền sư Như Trừng Lân Giác đã phối hợp tinh hoa của phái Trúc Lâm Yên Tử và phái Lâm Tế để khai sáng ra phái Thiền Liên Tông. Ngài đã cử đệ tử sang Trung Hoa thỉnh về hơn 300 bộ kinh (1.000 quyển) và cho khắc bản gỗ in ấn để phổ biến trong nước. Ngài là người khởi xướng việc giảng dạy và in ấn bộ “Tứ Phần Luật”, đặt nền móng cho việc phổ biến Tạng Luật tại Bắc Hà.
Đến thời vua Thiệu Trị (1841 – 1847), do kỵ húy tên vua (Miên Tông), phái Liên Tông và chùa Liên Tông chính thức đổi tên thành phái Liên Phái và chùa Liên Phái cho đến ngày nay.
Sinh thời, Tổ sư Lân Giác đã để lại di nguyện sâu sắc, mong mỏi các thế hệ hậu sinh và các bậc minh quân bền lòng gìn giữ khu đất sáu mẫu hai sào này làm cơ sở sùng hưng Phật pháp, nối truyền đèn thiền và hương hỏa mãi mãi về sau.
Trải qua thăng trầm, diện mạo trang nghiêm của chùa được định hình rõ nét nhất vào giai đoạn 1855 – 1869 dưới thời Thiền sư Thanh Hinh – Lạc Sơn với các hạng mục: Xây thêm gác chuông, nhà bia. Thiết lập Tháp Diệu Quang uy nghiêm phía trước và vườn Tháp sau chùa.
Dù có giai đoạn bị dân cư xâm lấn, nhưng từ năm 1997, với sự quan tâm của chính quyền, cảnh quan khu vực nhà bia và tháp Diệu Quang đã được quy hoạch, trả lại vẻ thanh tịnh vốn có.
Chùa Liên Phái không chỉ là một ngôi cổ tự, Đây là một di tích Lịch sử Văn hoá thuộc Thế Kỷ XVIII của Phật Giáo và đã được Nhà nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa xếp hạng trong đợt đầu tiên số: 313/QĐ- BT ngày 28/4/1962 của Bộ Văn Hoá.
Trải qua ba thế kỷ với bao thăng trầm, dẫu chịu sự ảnh hưởng của thời gian, của chiến tranh, chùa Liên Phái vẫn giữ được vẻ đẹp kiến trúc đặc sắc của các chùa cổ Bắc Bộ theo lối “Nội công ngoại quốc” thể hiện sự cân đối, uy nghiêm. Trong chùa có vườn tháp cổ, đặc biệt, có tháp cổ cửu phẩm Liên Hoa với kiến trúc xây cao 10 tầng, không chỉ là một tác phẩm kiến trúc cổ của nội đô, mà còn là biểu tượng của sự trang nghiêm, tinh tấn, là ngọn đăng tiêu soi sáng, giác ngộ phật tử. Bên cạnh đó, chùa còn có ngôi bảo tháp có chứa bài vị của Tổ Cứu sinh (Tháp Cứu sinh) hoàn toàn bằng đá xanh, cao 5 tầng (có niên đại gần 300 tuổi Chùa còn lưu giữ nhiều di vật quý giá: Nhiều pho tượng cổ, các tấm bia đá cổ, hương án sơn son thếp vàng, hoành phi, câu đối cổ. Thời gian qua, chùa Liên Phái đã được quan tâm đầu tư tu bổ tôn tạo nhiều đợt, trong đó: năm 2019 – 2021 triển khai và hoàn thành dự án mở rộng ngõ chùa Liên Phái (đoạn từ phố Bạch Mai đến cổng chùa) với mức đầu tư trên 73 tỷ đồng; năm 2023 – 2024 tu bổ tôn tạo di tích với mức đầu tư trên 08 tỷ đồng.
Phát biểu chúc mừng của đại diện chính quyền đã ghi nhận chùa Liên Phái đã có nhiều đóng góp tại địa bàn phường trong công tác an sinh xã hội; chùa là nhịp cầu nối những tấm lòng vàng, những nhà hảo tâm tới với những hoàn cảnh khó khăn cùng hàng trăm suất quà hằng năm được trao tặng, góp phần lan tỏa tinh thần tương thân tương ái trong lòng tăng ni phật tử và Nhân dân.
Lễ kỷ niệm 300 năm thành lập chùa Liên Phái là mốc lịch sử đánh dấu chặng đường dài phát triển, gắn liền với văn hóa tâm linh của chùa. Nơi đây không chỉ là điểm sinh hoạt tôn giáo tôn nghiêm mà còn là địa chỉ đỏ về văn hóa, nơi gìn giữ truyền thống “Hộ quốc an dân” của Phật giáo Việt Nam. Lễ kỷ niệm này không chỉ để bày tỏ tấm lòng tri ân công đức của các bậc tiền nhân mà còn là dịp để các thế hệ hậu duệ đúc kết và tiếp tục phát huy các giá trị văn hóa, đạo đức Phật giáo trong thời đại mới.
Nhằm đảm bảo công tác quản lý Nhà nước về di tích trên địa bàn, phường Bạch Mai đã ban hành các Quyết định thành lập Ban bảo vệ di tích phường; thành lập 09 Tiểu ban bảo vệ di tích của các tổ dân phố có di tích, do các ông, bà Tổ trưởng tổ dân phố làm Trưởng Tiểu ban phối hợp với các vị trụ trì, thủ từ…thực hiện công tác quản lý đối với các di tích. Thời gian tới, đối với di tích chùa Liên Phái, với bề dày lịch sử hình thành và phát triển cùng những giá trị văn hóa đặc sắc, cổ kính, phường Bạch Mai sẽ nghiên cứu phương án phát triển di tích thành điểm đến du lịch của Thành phố nhằm phát huy các giá trị văn hóa lịch sử gắn với phát triển du lịch trên địa bàn.
Trong không khí trang nghiêm và tràn đầy đạo vị, toàn thể hội chúng đã cùng xem những thước phim tư liệu quý giá, tái hiện lại hình ảnh một ngôi cổ tự vững chãi qua thăng trầm và thời gian. Sự quan tâm của các cấp chính quyền cùng những dự án tu bổ, mở rộng quy mô trong những năm qua thể hiện cho sức sống bền bỉ của một di tích lịch sử – văn hóa tầm cỡ quốc gia giữa lòng Thủ đô.
Kết thúc buổi lễ, chư Tôn đức giáo phẩm cùng quý vị đại biểu đã nhất niệm chí thành, dâng nén tâm hương lên trước Giác linh Tổ sư. Tiếp bước tiền nhân, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và phát huy tinh thần nhập thế, để ngọn đèn thiền Liên Phái mãi mãi tỏa sáng, lợi lạc quần sinh trong thời đại mới.
Buổi lễ kỷ niệm 300 năm thành lập chùa Liên Phái (1726 – 2026) đã khép lại, dư âm về một hành trình ba thế kỷ “Hộ quốc an dân” vẫn còn vang vọng. Đây không chỉ là cột mốc lịch sử tự hào của Liên Tông, mà còn là dịp để hàng hậu học soi mình vào tấm gương đạo hạnh sáng ngời của Đức Thánh Tổ Như Trừng Lân Giác – bậc danh tăng kiệt xuất đã dùng cả cuộc đời để minh chứng cho lý tưởng: “Trụ thế độ sinh, lấy khổ đau của chúng sinh làm đối tượng cứu độ.”
Xin giới thiệu chùm ảnh tại buổi lễ:
Tin, ảnh: Cẩm Vân
